Những tình tiết thú vị chung quanh sự ra đời của mạng xã hội nổi tiếng Facebook do tờ Silicon Alley Insider tiết lộ, sau cuộc điều tra kéo dài hai năm trời.

Trong kinh doanh, tranh chấp về quyền sở hữu ý tưởng kinh doanh xảy ra thường xuyên nhưng với một mạng xã hội lớn như Facebook, có đến 400 triệu người sử dụng thường xuyên, được định giá cỡ 5-10 tỷ Đô la Mỹ thì ý tưởng khai sinh Facebook ắt có giá hàng chục triệu Đô la.

Chính thức mà nói, Facebook do cậu sinh viên năm thứ hai Đại học Harvard tên Mark Zuckerberg, lúc đó mới 19 tuổi, thành lập vào ngày 4/2/2004. Chỉ một tuần sau đó, ba sinh viên Harvard khác cáo buộc Mark ăn cắp ý tưởng của họ.

Việc cáo buộc bùng nổ thành một vụ kiện um sùm, kéo dài trong mấy năm liền. Đến năm 2008, hai bên thỏa thuận dàn xếp ngoài tòa án, ba sinh viên Harvard nhận một khoản tiền đền bù lên đến 65 triệu Đô la mặc dù Mark khẳng định anh không ăn cắp ý tưởng của ai cả. Đây là câu chuyện vào những ngày đầu tiên đó, theo tường thuật của Silicon Alley Insider.

“Để tôi làm thử xem sao”

Mùa thu năm 2003, hai anh em Cameron và Tyler Winklevoss cùng người bạn tên Divya Narendra, tất cả đang là sinh viên năm cuối Đại học Harvard, cần tìm một lập trình viên chuyên thiết kế trang web để biến một ý tưởng của họ thành hiện thực. Đó là ý tưởng của Divya nảy sinh vào năm 2002: làm một mạng xã hội cho sinh viên và cựu sinh viên Harvard, dự tính đặt tên là HarvardConnections.com.

Trước đó họ đã nhờ một sinh viên Harvard khác nhưng anh này từ chối và giới thiệu Mark Zuckerberg, một sinh viên năm thứ hai nhưng đã khá nổi tiếng vì đã xây dựng trang web Facemask. Facemask từng đẩy Mark vào chỗ gặp phiền toái vì trang web này chuyên lấy hình ảnh của sinh viên Harvard từ trang web chính thức của nhà trường rồi xếp từng cặp ảnh với nhau.

Người xem có thể bình chọn ảnh của người nào là hấp dẫn hơn, rồi tổng hợp thành danh sách sinh viên Harvard theo mức độ hấp dẫn theo đánh giá của bạn bè. Facemask ngay lập tức trở thành một hiện tượng trong giới sinh viên, sau hai tuần có đến 22.000 lượt bình chọn. Trong lúc đó nhiều sinh viên Harvard khác nổi giận, lôi Mark ra trước hội đồng kỷ luật của sinh viên vì tội vi phạm an ninh mạng, vi phạm bản quyền, vi phạm tính riêng tư của cá nhân.

Lúc được giới thiệu làm ăn với ba người định khai sinh HarvardConnections, Mark đồng ý hẹn gặp. Tối ngày 30/11/2003, bốn người hẹn nhau tại một nhà ăn trong khuôn viên trường; Cameron, Tyler và Divya lần lượt trình bày ý tưởng của mình – xây dựng trang web HarvardConnections, lúc đầu giới hạn cho những ai có địa chỉ e-mail harvard.edu tham gia và sau đó mở rộng ra các trường đại học ở Mỹ.

Mark tỏ vẻ thích thú với ý tưởng này. Ngay tối hôm đó, Mark gửi e-mail cho ba người, nói rằng đã đọc những tài liệu họ vừa gửi và vì cấu trúc trang web không phức tạp lắm nên hứa sẽ bàn tiếp sau khi phác thảo xong hình hài trang web ngay tối mai. Ngày hôm sau, Mark gửi thư tiếp cho nhóm HarvardConnections, cho biết đã soạn xong hai trang đầu, phần đăng ký làm thành viên, đang sửa lỗi và sẽ thông báo tiếp khi trang web hoạt động hoàn chỉnh.

Ngược lại với hai thư ban đầu này, chỉ mấy ngày sau đó, thư của Mark chuyển giọng, không còn sự hào hứng thực hiện ngay ý tưởng đã bàn mà tìm mọi lý do để trì hoãn, như bận học, bận làm bài tập. Mọi nỗ lực liên lạc của nhóm với Mark không thành công và cuối cùng đến ngày 8-1-2004, Mark gửi thư cáo lỗi với các lý do bận rộn và nói thêm là trang web chưa có đủ chức năng cần thiết để hấp dẫn người sử dụng.

Nghiên cứu các thư từ e-mail trao đổi trong thời gian này, tờ Silicon Alley Insider kết luận đồng ý với cáo buộc của nhóm HarvardConnections là Mark Zuckerberg tìm cách trì hoãn việc phát triển mạng HarvardConnections để anh ta tự mình xây dựng một mạng tương tự và tung ra trước nhằm cạnh tranh.

Tờ báo này cho biết các e-mail nói trên đã được công khai từ lâu sau vụ kiện; kết luận của họ còn dựa vào những tin nhắn trao đổi (chat) giữa Mark với bạn bè người thân trong giai đoạn này, như những cuộc trao đổi giữa Mark và bạn đồng lớp, người sau này trở thành đồng sáng lập viên của Facebook – Eduardo Saverin – vào ngày 7/12/2003.